Wielu cudzoziemców decyduje się emigrować z uwagi na sytuację polityczną, ekonomiczną czy społeczną w dotychczasowym kraju pochodzenia lub zamieszkania. Nie zawsze jednak pozostaje to kwestią dobrowolnego wyboru – miliony obywateli Ukrainy zostało zmuszonych do opuszczenia domów w trosce o swoje życie i bezpieczeństwo, a także bliskich osób z uwagi na toczące się działania wojenne na terytorium państwa ukraińskiego. Zdecydowana większość uchodźców jako cel swojej podróży wybrała Polskę – kraj bliski geograficznie oraz kulturowo – z uwagi na wprowadzone rozwiązania ułatwiające obywatelom Ukrainy m.in. legalny pobyt i pracę na terytorium RP.
Z dniem 12 marca 2022 r. weszła w życie ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, której przepisy obowiązują z mocą wsteczną od 24 lutego 2022 r. Ustawa oraz jej dotychczasowe nowelizacje regulują szereg kwestii związanych z pobytem i pracą obywateli Ukrainy na terytorium RP, a także wprowadzają wiele ułatwień w ich codziennym funkcjonowaniu w kraju nad Wisłą. W niniejszym artykule skupimy jednak uwagę na rozwiązaniach dotyczących pierwszego aspektu, tj. możliwości pobytu obywateli Ukrainy w Polsce.
Legalność pobytu obywatela Ukrainy, który wjechał do Polski po 24 lutego 2022 r.
Po pierwsze, zgodnie z wyżej wymienioną ustawą, każdy obywatel Ukrainy lub jego małżonek, który przyjechał do Polski legalnie z terytorium Ukrainy w okresie od 24 lutego 2022 r. w związku z toczącym się konfliktem zbrojnym (zwany dalej „uchodźcą”), może przebywać w Polsce legalnie przez okres 18 miesięcy, tj. do 24 sierpnia 2023 r. Co istotne, nie ma znaczenia, czy wjazd do Polski odbył się bezpośrednio z terytorium Ukrainy, czy przez terytorium innego państwa. Należy jednak pamiętać, że w rozumieniu wyżej wymienionej ustawy, uchodźcą nie jest obywatel Ukrainy posiadający jeden z poniższych dokumentów:
– zezwolenie na pobyt czasowy,
– zezwolenie na pobyt stały lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE,
– posiadający status uchodźcy,
– posiadający ochronę międzynarodową,
– posiadający zgodę na pobyt ze względów humanitarnych lub tolerowany,
lub osoby, które ubiegają się o ochronę międzynarodową.
Aby skorzystać z możliwości legalnego pobytu w Polsce, uchodźca powinien w pierwszej kolejności udać się do najbliższego organu gminy i złożyć wniosek o nadanie numeru PESEL UKR. Wniosek należy złożyć maksymalnie w ciągu 30 dni od dnia przekroczenia granicy. Posiadając numer PESEL UKR, obywatel Ukrainy będzie mógł zalegalizować swój pobyt w Polsce poprzez złożenie wniosku o udzielenie:
– zezwolenia na pobyt czasowy i pracę,
– zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji (tzw. niebieska karta),
– zezwolenia na pobyt czasowy w celu prowadzenia działalności gospodarczej.
Obywatel Ukrainy będzie mógł złożyć jeden z powyższych wniosków dopiero od 1 kwietnia 2023 r. Obecnie nie ma możliwości złożenia innego rodzaju wniosku, np. dla członków rodziny cudzoziemca. Jeśli wniosek zostanie złożony przed 1 kwietnia 2023 r., organ pozostawi go bez rozpoznania.
Należy również pamiętać, że wyjazd obywatela Ukrainy z Polski na okres powyżej 30 dni, pozbawia go wszelkich przywilejów wynikających z wyżej wymienionej ustawy, w tym możliwości skorzystania z legalnego pobytu.
Legalność pobytu obywatela Ukrainy, który przebywał w Polsce przed 24 lutego 2022 r.
Obywatele Ukrainy przebywający na terytorium RP przed 24 lutego 2022 r., również posiadają ułatwienia dotyczące pobytu w kraju. Jeśli obywatel Ukrainy przebywał w Polsce legalnie na podstawie ruchu bezwizowego, wizy Schengen (typu C), wizy krajowej (typu D) lub zezwolenia na pobyt czasowy, jego pobyt jest uważany za legalny przez okres 18 miesięcy, tj. do 24 sierpnia 2023 r. Należy jednak pamiętać, że przedłużona specustawą ważność karty pobytu bądź wizy nie uprawnia do podróżowania do innych krajów strefy Schengen.
Dodatkowo, obywatele Ukrainy, którzy przebywali w Polsce przed 24 lutego 2022 r., mogą złożyć wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, pobyt stały bądź rezydenta długoterminowego UE na takich samych zasadach jak dotychczas.
Przedłużony jest również termin na opuszczenie przez obywatela Ukrainy terytorium RP do 24 sierpnia 2023 r. w przypadku otrzymania przez cudzoziemca decyzji o odmowie udzielenia zezwolenia na pobyt lub decyzji o umorzeniu postępowania o udzieleniu zezwolenia na pobyt, jeśli termin na opuszczenie kraju upływa po 24 lutego 2022 r.
Autor: Artur Weremko
