Z okazji przypadającego w maju Międzynarodowego Dnia Rodziny krótko przypominamy, jak w świetle przepisów polskiego prawa wygląda kwestia legalizacji pobytu cudzoziemskich rodzin obywateli RP oraz członków rodzin cudzoziemców mieszkających w Polsce. Wbrew obiegowej opinii fakt bycia małżonkiem obywatela RP czy też cudzoziemca przebywającego tu legalnie nie gwarantuje członkom ich rodzin możliwości legalnego pobytu. Owszem, stanowi pewną okoliczność ‘łagodzącą’ czyli ułatwienie, co jednak nie zmienia faktu, że spełnionych musi być szereg ustawowych wymogów i procedur.
Wskazać można dwa rodzaje zezwoleń ‘rodzinnych’:
(I) zezwolenie na pobyt czasowy dla członków rodzin obywateli RP,
(II) zezwolenie na pobyt czasowy dla członków rodzin cudzoziemców.
Jako że w obu tych rodzajach kluczowy jest termin ‘członkowie rodzin’, rozpocząć należy od jego wyjaśnienia. Otóż, w rozumieniu przepisów o cudzoziemcach, członek rodziny to wyłącznie współmałżonek oraz niepełnoletnie dzieci (które nie ukończyły 18 lat). Pojęcie to nie obejmuje natomiast rodzeństwa, dorosłych dzieci, rodziców ani dalszych krewnych.
Małżonkowie polskich obywateli mogą wnioskować o zezwolenie na pobyt czasowy dla członków rodzin obywateli polskich. Warunkiem jednak jest to, by związek uznawany był na gruncie prawa polskiego. Nie mogą być więc to małżeństwa homoseksualne, w większości nie są również uznawane małżeństwa wyznaniowe.
Procedura dla małżonka polskiego obywatela jest uproszczona: wnioskodawca nie jest zobowiązany do posiadania ubezpieczenia zdrowotnego ani stabilnego i regularnego źródła dochodu. Nie musi też wykazywać, że ma zapewnione w Polsce miejsce zamieszkania. Ustawa zawiera jednocześnie wiele przepisów, które mają zapobiegać zjawisku zawierania małżeństw w celu obejścia przepisów migracyjnych. Zawarcie małżeństwa dla pozoru jest podstawą odmowy wydania zezwolenia oraz do jego cofnięcia. Wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy, także w przypadku małżonków polskich obywateli, można złożyć wyłącznie w Polsce, nie ma możliwości wnioskowania o to zezwolenie za pośrednictwem konsulatów. Cudzoziemscy małżonkowie zyskują możliwość wnioskowania o prawo stałego pobytu w Polsce po trzech latach małżeństwa, pod warunkiem, że dwa lata bezpośrednio przed złożeniem wniosku mieszkali w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy
Związki nieformalne
Ustawa przewiduje możliwość udzielenia zezwolenia na pobyt dla członka rodziny w przypadku związków nieformalnych. Cudzoziemiec jest jednak zobowiązany wykazać wówczas, iż: • prowadzi z obywatelem Polski życie rodzinne, • posiada ubezpieczenie zdrowotne w rozumieniu przepisów o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym lub potwierdzenie pokrycia przez ubezpieczyciela kosztów leczenia na terytorium Polski, • posiada regularne i stabilne źródło dochodu, • ma zapewnione miejsce zamieszkania.
Dzieci
Zgodnie z ustawą o obywatelstwie polskim dziecko, którego co najmniej jedno z rodziców ma polskie obywatelstwo, nabywa polskie obywatelstwo z mocy prawa w momencie urodzenia. Rodzice mogą jednak zdecydować o wyborze innego obywatelstwa dla dziecka i zrezygnować z obywatelstwa polskiego w jego imieniu. Wówczas dziecko potrzebuje zezwolenia na pobyt w Polsce. Dziecko polskiego obywatela może uzyskać zezwolenie na pobyt czasowy, powołując się na więzi rodzinne. Ustawa o cudzoziemcach przewiduje też, że dziecko obywatela polskiego może otrzymać zezwolenie na pobyt stały, pod warunkiem, że pozostaje pod władzą rodzicielską polskiego rodzica. Małoletni cudzoziemiec nie musi spełniać żadnych wymogów dotyczących wcześniejszego pobytu w Polsce. Wniosek o takie zezwolenie mogą złożyć także dzieci, które przebywają w Polsce nielegalnie.
Legalizacja pobytu dzieci cudzoziemców-małżonków polskich obywateli
Dzieci cudzoziemców, którzy pozostają w związku małżeńskim z obywatelem Polski oraz posiadają zezwolenie na pobyt czasowy dla członka rodziny polskiego obywatela mają możliwość wnioskowania o zezwolenie na pobyt czasowy. Jest to rozwiązanie regulujące sytuację dzieci cudzoziemców z poprzednich związków. Wniosek o takie zezwolenie mogą złożyć także dzieci, które przebywają w Polsce nielegalnie, a przy tym nie można odmówić zezwolenia na pobyt dziecku wyłącznie z powodu nielegalnego pobytu. W toku postępowania wnioskodawca nie jest zobowiązany do posiadania ubezpieczenia zdrowotnego ani stabilnego i regularnego źródła dochodu. Nie musi też wykazywać, że ma zapewnione miejsce zamieszkania.
II. Zezwolenie na pobyt w ramach przepisów o łączeniu rodzin
Ten rodzaj zezwolenia dotyczy rodzin cudzoziemców, w przypadku, gdy do jednego członka rodziny obecnego w Polsce dołączają inni członkowie rodziny. Również w tym przypadku za rodzinę cudzoziemca uważa się wyłącznie współmałżonka oraz niepełnoletnie dzieci (do 18 roku życia). Zezwolenie dla małżonków i dzieci cudzoziemców wydawane jest na wniosek współmałżonka lub rodzica obecnego w Polsce. W tej procedurze określone warunki muszą spełnić obie strony:
a) cudzoziemiec przebywający w Polsce oraz
b) bliscy, którzy do niego dołączają
• jedna z następujących form pobytu: *prawo stałego pobytu lub zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE, *status uchodźcy, ochrona uzupełniająca albo zgoda na pobyt ze względów humanitarnych, *zezwolenie na pobyt czasowy od co najmniej dwóch lat, przy czym ostatnie zezwolenie było wydane na co najmniej jeden rok, *zezwolenie na pobyt czasowy wydane w celu prowadzenia badań naukowych, *Niebieska Karta EU (zezwolenie na pracę w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji)
• ubezpieczenie zdrowotne w rozumieniu przepisów o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym lub potwierdzenie pokrycia przez ubezpieczyciela kosztów leczenia na terytorium Polski,
• źródło stabilnego i regularnego dochodu wystarczającego na utrzymanie,
• zapewnione mieszkanie na terytorium Polski (wymóg ten nie dotyczy członków rodziny obywateli UE).
Podkreślić należy, że okres, na jakie udzielane jest zezwolenie osobie dołączającej do rodziny, jest ściśle uzależniony od terminu, w jakim osoba ta może przebywać w Polsce. Jeśli cudzoziemiec, do którego dołącza rodzina, posiada prawo czasowego pobytu – wówczas zezwolenie na pobyt dla rodziny będzie wydany na taki sam czas, na jaki posiada zezwolenie ten cudzoziemiec. Jeśli cudzoziemiec, do którego dołącza rodzina, ma w Polsce prawo stałego pobytu, zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE lub korzysta z jednej z form ochrony międzynarodowej – wówczas zezwolenie dla rodziny udzielane jest na okres do trzech lat.
O zezwolenie w ramach przepisów o łączeniu rodzin mogą ubiegać się również dzieci cudzoziemca przebywającego w Polsce, jednak tylko do ukończenia 18. roku życia. Prawo przewiduje, że ta możliwość dotyczy nie tylko dzieci biologicznych cudzoziemca, ale też innych dzieci, nad którymi sprawuje on rzeczywiście władzę rodzicielską – dzieci adoptowanych oraz innych dzieci pozostających na jego utrzymaniu (na przykład dzieci współmałżonka z poprzedniego związku).
